Op zoek naar positieve energie op scholen

Op zoek naar positieve energie op scholen

Een aantal jaren geleden heb ik een voor mij belangrijke ervaring gehad. Ik maakte een analyse van een school die er behoorlijk slecht aan toe was. Onrustige sfeer, teruglopende resultaten, verdeeld leiderschap, grote logistieke problemen en volop wantrouwen. Ik heb daar interviews gedaan met vijftien procent van het personeel om te weten wat er speelde. Met onbedoelde hulp van de geïnterviewde docenten bouwde ik het model van plus- en minenergie op.

De essentie hiervan was het volgende: de docenten wilden niets liever dan een school die in de ‘plusenergie’ zou zitten, maar toch droegen ze samen actief bij aan het voortbestaan van de negatieve energie. Dat is een apart verschijnsel, omdat de individuen in een negatieve spiraal terecht zijn gekomen, terwijl ze dat helemaal niet willen. Het was dan ook moeilijk werken. Toen ik eenmaal een verbeterplan had gemaakt waar alle leerkrachten mee instemde, hield ik iedereen voor dat ik er ernstig rekening mee hield dat het plan bij de eerste de beste fout afgebroken zou worden. En dat gebeurde ook. Gelukkig hebben we de situatie kunnen repareren en uiteindelijk voldoende medestanders gekregen om een beweging naar de plusenergie te maken. Ik ontdekte al snel wat voor deze school de hoogste prioriteit had: de basis op orde brengen.

afbeelding column 1

Maslow-piramide
Een school heeft ook een Maslow-piramide. Tot de basisbehoefte van een school behoort dat aan de voorwaarden om lessen te organiseren en te geven voldaan is. Er zijn voldoende lokalen, de roosters deugen, materialen zijn voorhanden, de ICT doet het, enkele basale procedures zijn bekend en er is duidelijkheid over wie wat doet. Dat was op deze school stuk voor stuk niet op orde. Er werd zelfs met enige regelmaat strijd gevoerd om wie een lokaal kon gebruiken, nota bene in het bijzijn van een groep leerlingen. Als er op dat terrein veel fout gaat, gaan mensen als ‘lonesome cowboys’ vooral voor zichzelf en hun eigen taak zorgen. Om de basis in zo’n situatie op orde te krijgen, zijn stevige ingrepen nodig met dito sturing. Als het verbetert, dan ontstaat een bodem voor vertrouwen. Maar er ontstaat ook ruimte om met elkaar in gesprek te gaan en samen te werken.

afbeelding column 2

Afspraak=Afspraak
Dé belangrijkste succesfactor in deze tweede fase is de mate waarin afspraken nagekomen worden. Op deze school, maar ook op veel andere scholen was het maken van afspraken niet meer dan het uitspreken van een intentie. Het niet nakomen van de afspraak en de rechtvaardiging daarvan was al bij het maken ingecalculeerd. We hebben daarom gewerkt aan een cultuur van ‘Afspraak=Afspraak’, in de wandelgangen A=A. Daar werden veel grappen over gemaakt, maar het werkte wel. Afspraken werden namelijk veel nauwgezetter gemaakt en nagekomen. Niet geheel onbelangrijk in deze fase was dat de leiding van de school hierin een voorbeeldfunctie vervulde.

En zo kan een school naar een situatie groeien, waarin er aan een herijking van de visie gewerkt wordt, waarin nieuwe plannen ontwikkeld worden en waarin leerprocessen tussen mensen bijdragen aan de groei van een lerende gemeenschap. De school die ik aanhaalde, verwierf enkele jaren later een top 10-notering als beste VWO-school van Nederland. Daar heeft een vervolgtraject met Stichting Leerkracht, gericht op verbetering van het primaire proces, zeker aan bijgedragen.

Ferd van den Eerenbeemt, Inspirezzo, februari 2015

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>